ماده مرجع اندوسولفان (Endosulfan) چیست؟
ماده مرجع اندوسولفان یک حشره کش ارگانوکلرید است که برای کنترل طیف گسترده ای از آفات در محصولات کشاورزی مورد استفاده قرار میگیرد. این ماده شیمیایی به صورت سیستمیک عمل کرده و عمدتاً از طریق اسپری روی گیاهان جذب میشود. اندوسولفان به دلیل اثر سریع و گسترده خود، در دهه های گذشته یکی از پرمصرف ترین حشره کش ها در جهان بوده است. این ماده به شکل پودر یا مایع تولید و عرضه میشود و معمولا در کنترل شته ها، کرم ها، مگس ها و شپشک ها کاربرد دارد.
برای خرید مواد مرجع استاندارد با استاندارد های ملی و بین المللی میتوانید از طریق فروشگاه آنلاین بهبود طب پارس اقدام نمایید.
خواص شیمیایی اندوسولفان
فرمول شیمیایی اندوسولفان C9H6Cl6O3S است و دارای دو ایزومر اپی مریک میباشد که اثرات حشرهکشی متفاوتی دارند. این ماده در آب نسبتا نامحلول است اما در خاکهای اسیدی و خنثی پایدارتر باقی میماند. از نظر فیزیکی، رنگ آن زرد تا قهوهای روشن و بوی خاصی شبیه کلر دارد. نقطه جوش اندوسولفان حدود 250 درجه سانتیگراد و چگالی آن 1.77 گرم بر سانتیمتر مکعب است. این ویژگیها باعث شده که اندوسولفان در محیط پایدار بوده و امکان تجمع در خاک و آب وجود داشته باشد.
کاربردهای کشاورزی اندوسولفان
ماده مرجع Endosulfan اندوسولفان به دلیل اثر گسترده خود در کنترل آفات مختلف، در گیاهان زراعی مانند برنج، گندم، سیبزمینی، چای و میوههای درختی کاربرد دارد. استفاده از آن باعث کاهش قابل توجه جمعیت آفات و بهبود کیفیت محصول میشود. همچنین در برخی موارد اندوسولفان میتواند شیوع بیماریهای باکتریایی و قارچی ثانویه را کاهش دهد، زیرا جمعیت حشرات ناقل بیماری کاهش مییابد. با این حال، کاربرد بیش از حد این ماده میتواند منجر به مقاومت آفات و آسیب به گونههای غیرهدف شود.
اثرات و خطرات سلامت انسان
اندوسولفان مادهای سمی است و تماس مستقیم با آن میتواند برای انسان و حیوانات خطرناک باشد. قرارگیری کوتاهمدت در معرض این ماده ممکن است باعث تهوع، استفراغ، سردرد، سرگیجه و تحریک پوست شود. تماس طولانیمدت یا مصرف اشتباهی آن میتواند منجر به تشنج، آسیبهای عصبی، اختلال در عملکرد کبد و کلیه و حتی مرگ شود. تحقیقات نشان دادهاند که اندوسولفان میتواند به سیستم غدد درونریز نیز آسیب وارد کند و خطر ناباروری و اختلالات هورمونی را افزایش دهد.
مکانیسم اثر اندوسولفان
اندوسولفان با مسدود کردن کانالهای کلرین در سیستم عصبی حشرات عمل میکند. این عملکرد باعث اختلال در انتقال پیام عصبی و نهایتاً فلج و مرگ حشرات میشود. اثر سریع آن باعث میشود جمعیت آفات به سرعت کاهش یابد. با این حال، مقاومت برخی گونهها به اندوسولفان گزارش شده و استفاده مداوم آن بدون مدیریت مناسب میتواند اثرگذاری آن را کاهش دهد.
ویژگیها و مشخصات فیزیکی و شیمیایی
| ویژگی | مشخصات |
|---|---|
| فرمول شیمیایی | C9H6Cl6O3S |
| شکل ظاهری | پودر یا مایع زرد تا قهوهای روشن |
| نقطه جوش | حدود 250 درجه سانتیگراد |
| چگالی | 1.77 g/cm³ |
| محلولیت در آب | کم و نسبی |
| پایداری محیطی | بالا، امکان تجمع در خاک و آب |
ایمنی و مقررات
به دلیل سمیت بالا و اثرات زیست محیطی، استفاده از اندوسولفان در بسیاری از کشورها محدود یا ممنوع شده است. سازمان بهداشت جهانی (WHO) و کنوانسیون استکهلم، اندوسولفان را به عنوان یک آلاینده پایدار ارگانیک (Persistent Organic Pollutant – POPs) معرفی کردهاند. در ایران نیز استفاده از اندوسولفان تحت مقررات خاص و تنها با مجوز رسمی انجام میشود. استفاده ایمن شامل پوشیدن تجهیزات محافظ شخصی، رعایت دوز مجاز، جلوگیری از ورود به منابع آب و دور نگه داشتن حیوانات خانگی از منطقه اسپری شده است.
نکات کاربردی در کشاورزی
برای کاهش خطرات محیطی و افزایش اثرگذاری، توصیه میشود اندوسولفان را طبق دستورالعمل کارخانه سازنده و تنها در زمان های مشخص مصرف کنید. فاصله بین آخرین اسپری تا برداشت محصول باید رعایت شود تا مقدار باقیمانده در محصول کمتر باشد. همچنین توصیه میشود از ترکیب با حشره کش های دیگر یا استفاده مداوم در یک منطقه اجتناب شود تا مقاومت آفات ایجاد نشود.
اندوسولفان یک حشره کش قدرتمند است که به دلیل اثر سریع و گسترده در کشاورزی کاربرد داشته است. با این حال، سمیت بالا، اثرات زیست محیطی و امکان تجمع در خاک و آب باعث شده است که استفاده از آن محدود یا ممنوع شود. جایگزین های کم خطر تر و مدیریت مصرف دقیق، راهکارهای مناسب برای کاهش اثرات منفی این ماده هستند. رعایت نکات ایمنی، تجهیزات محافظ و پیروی از قوانین، برای استفاده از اندوسولفان ضروری است.

